เขียนเรื่องตู้ไปรษณีย์ประเทศต่างๆ จากทั่วโลกมาก็เยอะ ครั้นผมจะไม่เขียนอะไรๆ เกี่ยวกับตู้ไปรษณีย์ไทยของบ้านเราบ้าง ก็คงจะออกแปลกๆ ไปสักหน่อยจริงไหมครับ เพราะจะว่าไปแล้ว กิจการไปรษณีย์ของไทยเราก็ขึ้นชื่อในด้านความเก่าแก่และเชื่อถือได้มานานไม่น้อยกว่าชาติอารยชนอื่นๆ เขาเลย

ตั้งแต่เมื่อปี พ.ศ. 2423 เจ้าหมื่นเสมอใจราชได้กราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ให้ทรงจัดตั้งการไปรษณีย์ขึ้นในประเทศสยาม พระองค์จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอเจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ฯ ทรงเตรียมการจัดตั้งการไปรษณีย์ตามแบบอย่างในต่างประเทศ และทรงแต่งตั้งให้สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอเจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ฯ นั้นดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการ ‘กรมไปรษณีย์’ เป็นพระองค์แรก และได้เปิดรับฝากส่งหนังสือ (จดหมาย) ในเขตพระนครและธนบุรีเป็นการทดลองเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 4 สิงหาคม พ.ศ. 2426 ครับ โดยที่ทำการแห่งแรกตั้งอยู่ที่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ณ ปากคลองโอ่งอ่าง เรียกตึกนั้นว่า ‘ไปรษณียาคาร’

ถึงปี พ.ศ. 2429 กรมไปรษณีย์ก็ได้รับโอนกิจการโทรศัพท์จากกระทรวงกลาโหมไปดำเนินการ และขยายบริการเปิดให้ประชาชนได้เช่าใช้เครื่องโทรศัพท์ภายในกรุงเทพฯ และธนบุรีเป็นครั้งแรก

ปี พ.ศ. 2441 ทรงให้รวม ‘กรมโทรเลข’ ซึ่งได้ก่อตั้งมาก่อนหน้านี้เข้ากับกรมไปรษณีย์ ใช้ชื่อใหม่ว่า ‘กรมไปรษณีย์โทรเลข’ ดำเนินกิจการทั้งไปรษณีย์และโทรเลข และได้ย้ายที่ทำการแห่งใหญ่ไปอยู่ที่ถนนเจริญกรุงจนมาถึงปัจจุบัน

ถึงปี พ.ศ. 2497 จึงได้โอนกิจการโทรศัพท์กรุงเทพฯและธนบุรี ไปให้ องค์การโทรศัพท์แห่งประเทศไทย

ปี พ.ศ. 2520 มีการจัดตั้ง ‘การสื่อสารแห่งประทศไทย’ เป็นรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงคมนาคม โดยรับมอบกิจการด้านปฏิบัติการและกิจการให้บริการไปรษณีย์จากกรมไปรษณีย์โทรเลขไปดำเนินการ ตั้งแต่วันที่ 25 กุมภาพันธ์ปีนั้น

ถึงปี พ.ศ. 2546 การสื่อสารแห่งประเทศไทยนั้นก็ได้แปรสภาพเป็น ‘บริษัทจำกัด’ เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม ใช้ชื่อใหม่ว่า บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด และ บริษัท กสท. โทรคมนาคม จำกัด (มหาชน) ตามนโยบายของรัฐบาล แต่ยังคงสถานะเป็นรัฐวิสาหกิจอยู่เหมือนเดิม และภายหลังได้เปลี่ยนไปสังกัดกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ครับ

นั่นก็เป็นประวัติคร่าวๆ ที่ผมยกมาจาก บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด (Thailand Post) นะครับ ทีนี้กลับมาที่เรื่องของตู้ไปรษณีย์ไทยที่สวยงามของเราบ้าง

ผมเคยฟังขัอมูลจาก บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด มาเมื่อปีก่อนว่า ตู้ไปรษณีย์ของประเทศไทยเราปัจจุบัน มีตั้งกระจายอยู่ทั้งเล็กใหญ่ทั่วประเทศรวม 28,760 ตู้ ซึ่งนั่นก็คงจะรวมตู้ไปรษณีย์แบบทางการทั้งหมดทุกแบบทุกรุ่นทุกสมัย เท่าที่ยังใช้การได้อยู่ และแบบเก่าๆ ที่อนุรักษ์เอาไว้และยังใช้งานจริงอยู่อีกมากมาย

อย่างตู้เก่าที่อำเภอเบตง จังหวัดยะลา ที่ได้ชื่อว่าเป็นตู้ไปรษณีย์ที่สูงใหญ่ที่สุดในประเทศไทย หรือตู้ไปรษณีย์รุ่นเก่าที่อนุรักษ์ไว้ใช้หน้าสถานีรถไฟนครลำปาง อย่างนั้นเป็นต้น

แต่รอบนี้ขอคุยเรื่องตู้ไปรษณีย์แบบมาตรฐานปัจจุบันก่อนนะครับ

ตู้ไปรษณีย์ไทยแบบมาตรฐานปัจจุบัน เป็นตู้ตั้งพื้น ทำด้วยโลหะเหล็กทาสีแดงสด อย่างที่เรียกว่า ‘แดงไปรษณีย์ – Post Red’ มีลักษณะเป็นตู้สี่เหลี่ยมสูงราว 180 เซ็นติเมตร ตราสัญลักษณ์และข้อความต่างๆ ทั้งภาษาไทยและอังกฤษบนตู้พิมพ์สกรีนเป็นสีขาวทั้งหมด ฐานตู้ทำด้วยคอนกรีตหนักๆ ทาสีดำ ส่วนบนสุดทำเป็นหลังคามีเชิงชายยื่นออกมาพองาม

แบบทั่วไปมีช่องใส่จดหมายสองช่องครับ ช่องหนึ่งเป็นช่องจดหมายในท้องถิ่นนั้น อีกช่องเป็นจดหมายไปยังที่อื่นๆ ข้างตู้มีรหัสไปรษณีย์ (Postcode) ของที่ตั้งตู้ไปรษณีย์นั้น กับเลขชุดกำกับของบริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด ทั้งหน้าและหลังตู้มีตราสัญลักษณ์ของ บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด รูปเครื่องบินกระดาษ และลายเส้นสีขาวคาดรอบตู้

ด้านหน้าตู้มีประตูขนาดใหญ่และรูกุญแจ สำหรับไขเก็บจดหมายไปนำส่ง ส่วนล่างสุดมีช่องบอกเวลาไขครั้งต่อไปที่เปลี่ยนแผ่นบอกเวลาได้ตอนเจ้าหน้าที่มาไขตู้ครับ

ตู้นี้อยู่ใกล้บ้านผมที่เชียงใหม่ หน้าศูนย์โทรคมนาคมริมถนนซุปเปอร์ไฮเวย์ ผมผ่านไปวันนั้นเห็นว่าเขาเพิ่งทำสีมาใหม่สดสวยเลยลงไปเก็บรูปเอามาฝากกัน

ตู้แบบนี้ออกแบบใช้กันมาตั้งแต่ปี 2516 หรือเมื่อเกือบ 37 ปีมาแล้วครับ แต่จนปัจจุบันก็ยังคงความสวยงามน่าใช้อยู่เสมอๆ เลย ว่าไหมครับ

โอกาสต่อไปผมจะเอาตู้ไปรษณีย์ไทยแบบอื่นๆ มาแบ่งกันดูอีกครับ มีอีกเยอะเลย

————————————————————————

เรื่องอื่นๆ ใกล้เคียง

• ตู้ไปรษณีย์อินเดีย
• ตู้ไปรษณีย์ญี่ปุ่น ที่นางาซากิ
• ตู้ไปรษณีย์เกาหลีใต้
• ตู้ไปรษณีย์รัสเซีย
• ตู้ไปรษณีย์เนปาล